NART
NART

GİRİŞ
Kullanıcı Adı

Şifre





>Üye Değilim     >Şifremi Unuttum

ETİKET BULUTU

MÜZİK ÇALAR
8
13
9
10
35305319 - Adige Nise 15.MP3

Nart Ajans Reklam

BUGÜNKÜ KAFKASYA'YI ANLAMA KLAVUZU

Sovyetler Birliği'nin Milliyetler Politikası ve Kafkasya * Ali ıhsan Aksamaz Çkin kianas mince va'uns, Vai çkini uça dğasu (Bizim ülkemizin koruyanı yok, vay bizim kara günlerimize.) (Megrel-Laz Atasözü) Sosyalist bir süreçten geçmiş olan etnik grupların, "kızıştırıcı başka faktörler"(!) olsa bile, "statü"leri ve başka sebeplerle birbirleriyle kanlı çatışmalara girmeleri ve birbirlerine diş bilemeleri ve "tarihsel topraklarımız" söylemini kendilerine dayanak yapmaya çalışmaları anlaşılabilir bir durum mudur? Kafkasya neden bir "barut fıçısı"dır?
09-09-2008 - 1650 kez okundu

Kafkasya, Sovyet Devrimi öncesi, Çarlık Rusya'sının yönetimi altında bulunan bölgelerden biriydi yalnızca. Sovyet yönetimi iktidara gelince, Kafkasya'daki bazı etnik grupları "birlik- Cumhuriyeti", özerk cumhuriyet" veya "özerk bölge" statülerine kavuşturmuştur.

Kafkasya'daki etnik grupların "birlik cumhuriyeti" statüsünde örgütlendirilenlerini bir tarafa bırakırsak, sayıca daha az olan bazı etnik grupların "özerk cumhuriyet" veya "özerk bölge" statüsünde örgütlendirilmeleri hangi kıstaslara dayanılarak gerçekleştirilmiştir? Bu kıstaslar bugün bile açık seçik olarak bilinmemektedir. Daha doğrusu belirli kıstasların bulunup bulunmadığı bile başlı başına bir tartışma konusudur. O halde, Sovyet yönetimi, sayıca daha az bir etnik grubun "özerk cumhuriyet" veya "özerk bölge" statüsüyle örgütlendirmesinde hangi kıstaslara dayanarak hareket etmişti? Muhtemel kıstasları sorular sorarak ortaya çıkarmaya ve Kafkasya'daki uygulamalara dayanarak cevap vermeye çalışalım:

1-) Etnik grubun nüfusu kıstas alınmış olabilir mi
Bu soruya ilk cevap "evet"tir.

Etnik grupların 1926'daki nüfuslarını verelim: Abhazlar 56.957; Çerkesler 65.270; Kabardeyler 139.925; Karaçaylar 55.123; Balkarlar 33.307; Osetler 272.272; ınguşlar 74.097; Çeçenler 318.522; Acarlar 71.426.

Bu etnik gruplar, Sovyetler Birliği dağıldığında şu statülerde yapılandırılmış durumdaydılar: Abhazya Özerk Cumhuriyet; Adığe Özerk Bölgesi; Karaçay-Çerkes Özerk Bölgesi; Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyeti; Kuzey Osetya Özerk Cumhuriyeti ve Güney Osetya Özerk Bölgesi; Çeçen-ınguş Özerk Cumhuriyeti ve Acaristan Özerk Cumhuriyeti.

Bu etnik grupların nüfusları kıstas alınarak 'özerk cumhuriyet' veya 'özerk bölge' statüsüyle örgütlendirilmesinde bile bazı çelişkilerin bulunduğu aşikardır.

Çerkesler, 1926'da Sovyet yönetimi tarafından Çerkes ve Kabardey olarak ikiye bölünürken, 1959 ve 1970'de neden Adığeler, Çerkesler ve Kabardeyler olarak üçe bölündüler?
Neden aynı dili konuşmalarına ramen, tek bir yönetim altında örgütlendirilmelidir? Yine aynı şekilde, aynı dili konuşan Türkik Karaçaylar ve Balkarlar neden tek bir yönetim altında örgütlendirilmediler?

"Pontuslular"/ Rumlar neden yok sayıldılar?

Hemşinliler neden sürüldüler?

Birinci soruya, aşağıdaki etnik gruplara yönelik uygulamayı göz önünde bulundurarak bu kez "hayır" cevabını veriyoruz.

1926'daki etnik nüfusları 242.990 (1897'de 239.625) olan Megreller ve yine etnik nüfusu 13.218 olan Svanlar , "Özerk Cumhuriyet" veya "Özerk bölge" statüsünde yapılandırılmamışlardır. Üstelik Svanlara ve dilsel nüfusları 284.834 olan Megrellere kültürel hakları da verilmeyip "yok sayılmışlardır."

2-) Etnik grubun yoğun olarak topluca yaşadığı bölge veya bölgeler kıstas alınmış olabilir mi
Bu soruya ilk cevap "evet" tir.

Abhazlar, Çerkesler, Kabardeyler, Karaçaylar, Balkarlar, Osetler, ınguşlar ve Çeçenlerin yoğun olarak topluca yaşadıkları bölge veya bölgelerin, bu etnik gruplar için bir kıstas olarak ele alınmış olduğunu anlıyoruz.

Bu soruya da ikinci cevap "hayır"dır.

"Yok sayılan" Megreller ve Svanların yoğun olarak topluca yaşadıkları ve otokton oldukları bölge ve bölgeler doğal olarak (!) kıstas alınmamıştır.

3-)Etnik grubun anadili kıstas alınmış olabilir mi
Bu soruya ilk cevap "evet" tir.

Evet; Abhazlar, Çerkesler, Kabardeyler, Karaçaylar, Balkarlar, Osetler, ınguşlar, Çeçenler için anadilleri kıstas olarak alınmıştır.

Hayır; Megreller ve Svanlar için anadilleri kıstas olarak alınmamıştır.

4-)Etnik grubun dini kıstas alınmış olabilir mi

Acaristan'da "evet; yalnızca Kafkasya için değil tüm Sovyetler Birliği etnik grupları için "hayır". Ancak adlarını bugün bile taşıyan bir özerk cumhuriyet ihdas edilen Acarlar daha sonra yok sayılmışlardır.

5-) Etnik grubun tarihi kıstas alınmış olabilir mi

Evet; Abhazlar, Çerkesler, Kabardeyler, Karaçaylar, Balkarlar, Osetler, ınguşlar, Çeçenler için tarihleri kıstas olarak alınmıştır.

Lazika (yani Egrisi) Krallığı'nın günümüzdeki mirasçısı, Hıristiyan Megreller ve Müslüman Lazlar ve diğer etnik grup Svanlar için ise "hayır".

6-)Etnik grubun, "etnik bilinç düzeyi" kıstas alınmış olabilir mi

"Özerk cumhuriyet" veya "Özerk bölge" statüsünde örgütlendirilen etnik gruplar veya "yok sayılan" Megrellerin, Svanların ve diğerlerinin 1920'lerdeki "etnik bilinç düzeyleri'nin ne durumda olduğunu ortaya koyan objektif çalışmalar olmadığından, bu soruya hem "evet" hem de "hayır" şeklinde bir cevap verilebilir.

7-) Etnik grubun Kafkasya, yani Sovyetler Birliği dışında başka bir ülkedeki diasporası kıstas alınmış olabilir mi

Evet. Kafkasya'daki Kuzey Kafkasyalı etnik grupların ve Acarların Türkiye'de yaşayan diasporası muhtemelen kıstas alınmıştır.

Hayır. Önceleri yalnızca kültürel haklar verilen Sovyetler Birliği Lazlarının bu haklarının daha sonra iptal edilmesi ve kendilerinin yakın akrabaları Megreller gibi yok sayılmaları gerçeği, Türkiye'deki Laz nüfusunun bir kıstas olarak ele alınmamış olduğunu göstermektedir.

8-)Sıralanan bu kıstaslardan birkaçı veya tamamı , aklımıza gelmeyen (!) başka kıstaslarla birlikte temel alınmış olabilir mi

Bu soruya, yukarıdaki sorulara verdiğimiz çelişkili cevaplardan hareket ederek hem "evet" hem de "hayır" şeklinde, yine çelişkili bir cevap verebiliriz!

Sovyetler birliği yönetimi, "özerk cumhuriyeti" veya "özerk bölge" statüsünde örgütlendirerek " kültürel haklar " verdiği bazı etnik grupların dışında kalan etnik gruplardan bazılarına yalnızca " kültürel haklar " vermiştir.

Kafkasya'daki bazı etnik gruplara yalnızca " kültürel haklar "verilmesinde de belirli kıstasların göz önünde bulundurulup bulundurulmadığı ve birtakım kıstaslar olmuş olsa bile bunların her etnik grup için dikkate alınıp alınmadığı yine bir tartışma konusudur.Burada muhtemel kıstaslar tahmininde bulunmak yerine, "kültürel halklar" verilen bazı etnik gruplardan bazılarının 1926'daki nüfuslarını vermek daha doğru olacaktır:

Avarlar 158.769; Lezgiler 134.529; Dargiler 108.963; Kumuklar 94.549; Laklar 40.380; Nogaylar 36.274; Tabasaranlar 31.983; Abazalar 13.825.
''Kültürel hakları'' verilmeyen bazı etnik grupların 1926'daki nüfusları da şöyleydi: Megreller 242.990; Kaytaklar 14.430; Svanlar 13.218.

1926 nüfus sayımında gözüken etnik gruplardan bazıları daha sonraki nüfus sayımlarında birden ortadan kaybolmuştur! Ortadan kaybolan(!) Kafkasya'daki etnik gruplardan bazıları şunlardır: 242.990 Megrel, 71.426 Acar, 14.430 Kaytak, 13.218 Svan, 7.840 Andi, 5.305 Karata, 3.812 Tindi, 3.683 Ahvah, 3.438 Çamala, 3.354 Botlih, 3.276 Dido, 3.054 Bagula, 2.371 Kubaçi, 1.448 Bezheta, 1.425 Godoberi, 1.019 Hvarşi, 863 Arçi ,670 Dzhek ,106 Hunzal , 105 Hinalug, 7 Bats(Tuş), 1 Buduh.

1926 nüfus sayımında gözüken ve daha sonra ortadan kaybolan (!) bazı etnik gruplardan ikisinin, tarihsel olarak topluca yaşadıkları ve otokton oldukları diğer bölgelerde de değil , yalnızca Abhazya Özerk Cumhuriyet'in 1991 nüfus sayımında yeniden gözükmeleri oldukça ilginçtir! Burada sözünü ettiğim iki halk, Megreller ve Svanlar'dır.

1991 Abhazya Özerk Cumhuriyeti nüfus sayımına göre; Megrellerin nüfus sayımına göre, Megrellerin nüfusu 155.000, Svanların nüfusu 25.000'dir.Samegrelo (yani Megrelya'daki) Megrellerin ve Svaneti'deki Svanların nüfusları hala belli değildir.Çünkü onlar 1939'dan beri "Gürcü"dür!

Sovyetler Birliği yönetimi, bazı etnik grupları "özerk cumhuriyet" veya "özerk bölge" statüsünde örgütlendirerek "kültürel halklar" vermekle veya bazı etnik gruplara yalnızca "kültürel haklar" sağlamakla kalmamış, bu iki grupta yer alan etnik grupları bir de "uluslaşmadaki evrim düzeyleri"ne göre sınıflandırmıştır.Burada karşımıza üç terim çıkmaktadır."natsiya", "natsionalnost" ve "narodnost".

Bir etnik grubun "natsiya", "natsionalnost" veya"narodnost" olarak sınıflandırılmasında Sovyetler Birliği yönetiminin kıstaslarının bu kez açık ve net olduğu izlenimi uyanmaktadır. Ancak bu kez sorun, Sovyetler Birliği yönetiminin bu kıstasları her etnik grup için göz önünde bulundurup bulundurmadığıyla ilgilidir.

Sovyet etnografi teorisi teorisine göre, etnik gruplar "natsiya", "natsionalnost" ve "narodnost" olarak sınıflandırılır: " natsiya" "ulus"; "natsionalnost" "milliyet" ve "narodnost" "ulus -altı statüsünde olan" anlamında kullanılır.

Bir etnik grubun "natsiya" olarak sınıflandırılması için, Sovyet yönetimi o etnik grupta şu şartları arar: "dil birliği", "bölge birliği", "ekonomik hayat birliği" ve "kültürel birlik".

"Natsionalnost" , "natsiya"nın politik çağrışımını taşımaz!

"Narodnost" ile "natsionalnost" arasındaki fark, "ekonomik hayat birliği"yle ilgilidir. Buna göre, Sovyet etnografi teorisi, "300.000'in altında bir nüfusa sahip bir etnik grubun", "ekonomik hayat birliğinin" olamayacağını savunur. Böyle bir etnik grup "narodnost" olarak gruplandırılır! Kıstas nüfusun üzerindeki bir etnik grup ise "natsionalnost" veya "natsiya" olarak sınıflandırılır;

Ancak daha sonraki kullanımlara bakıldığında karşımıza iki terim çıkmaktadır: "natsiya" ve "narodnost".

1960 şubat'ında Kafkasya'daki bazı etnik grupların, kendi adlarını taşıyan veya taşımayan "özerk cumhuriyet" veya "özerk bölgeler"deki "evrim düzeyleri" ve 1959'daki nüfusları şöyleydi:

79.631 Adığe: "narodnost"; 30.453 Çerkes: "narodnost", 203.620 Kabardey: "natsiya"; 65.430 Abhaz "natsiya"; 19.591 Abaza: "narodnost"; 412.592 Oset: "natsiya"; 418.756 Çeçen: "narodnost"; 105.980 ınguş: "narodnost"; 38.583 Nogay: "narodnost"; 81.403 Karaçay: "narodnost"; 42.408 Balkar: "narodnost" ; 270.394 Avar "narodnost"; 223.129 Lezgi: "narodnost"; 158.149 Dargi: "narodnost"; 63.529 Lak: "narodnost"; 34.700 Tabasaran: "narodnost".

"Natsiya" veya "narodnost" sınıflandırılmasında da adil davranılmadııı açıktır.Bu adaletsizlik yalnızca "var sayılan" etnik gruplar arasında değildir."Yok sayılan" Megrellerin 1926'daki nüfuslarının bile, 1960'da "natsiya" gözüken bazı etnik grupların nüfusundan çok fazla olduğu göz önünde bulundurulursa adaletsizliğin boyutu daha açık bir şekilde anlaşılır.

Sovyetler Birliği yönetimini, 1928'lere kadar esas aldığı "doğal evrim"den hareket etmeyi terk ederek "yönlendirilmiş bir evrim"i desteklemesi, bazı etnik grupları "hiçbir kıstası göz önünde bulundurmaksızın", istediği gibi "sınıflandırma"sı ve bazı etnik grupları da "yok sayma"sı için bir mazeret oluşturmuştur.Buna göre, bir etnik grubun "natsiya" olarak sınıflandırılması için aranan,"dil birliği" "bölge birliği" , "ekonomik hayat birliği" ve "kültürel birlik" şartlarının son üçünden vazgeçilerek, "dil birliği" şartı esas alınmıştır.Böylece "ulusal yerleşim bölgesinde" azınlıkta olmak bile "natsiya" olarak sınıflandırılmaya engel teşkil etmemiştir!

Abhazya'nın 1921'de Gürcüstan ile ittifak antlaşmasıyla tam bir cumhuriyet olarak Transkafkasya Federasyonu'na dahil edilmesi ve 1931'de "özerk cumhuriyet" statüsünde örgütlendirilmesi ve 1921'de Kuzey Kafkasya Dağlıları Cumhuriyeti'nin kurulması ve bu cumhuriyetin çok geçmeden statü ve sınırları sürekli değiştirilen etkisiz bir yapıya dönüştürülmesi Sovyetler Birliği yönetiminin Kafkasya'daki etnik gruplara yönelik tutarsız uygulamaları arasındadır.

Sovyetler Birliği yönetiminin Kafkasya'ya yönelik uygulamalarından biri de, ıkinci Dünya Savaşı sırasında "Almanlar ile işbirliği" yaptıkları gerekçesiyle bazı etnik grupları "sürgün" etmesiyle ilgili olanıdır.Karaçay-Balkarlar,Çeçen-ınguşlar, bazı Müslüman ve Protestan Gürcüler, Hemşinliler, Ahıska Türkleri, Lazlar uydurma belgelerle sürgün edildi.Karaçay-Balkarlar ve Çeçen-ınguşların adları Sovyet haritalarından silindi ve toprakları komşu ülkeler arasında paylaştırıldı.

Oysa Ruslar da dahil olmak üzere, "Almanlar ile işbirliği" yapmayan hiçbir etnik grup yoktu!

Etnik gruplardan bazılarının "özerk cumhuriyet" veya "özerk bölge" statüsünde yapılandırılarak "kültürel haklar" verilmesi; bazılarının yalnızca "kültürel haklarının" tanınması; bazılarının "kültürel haklarının" sonradan iptal edilmesi; bazılarının "yok sayılması"; bazılarının "natsiya" veya "narodnost" kabul edilmesi; bazılarının sürülmesi; bazılarının sürgünden dönmelerine izin verilmesi ve bazılarının sürgünden dönmelerine izin verilmemesi Sovyetler Birliği yönetiminin Kafkasya'da uyguladığı "milliyetler politikasının" yalnızca bir yönünü gözler önüne sermektedir.

Sovyetler Birliği yönetiminin, milliyetler politikasının Kafkasya'daki bazı etnik gruplar arasında çeşitli hoşnutsuzluklara sebep olduıu biliniyordu.1985'de Gorbaçov iktidara gelince, hoşnutsuzlukların tartışılması için zemin hazırladı.Böylece sorunlar su yüzüne çıkmış oldu.Tartışmaların ardında da muhtemel bazı yönlendirmelerle çatışmalar başlamış oldu: Ermeni çoğunluğa sahip Dağlık Karabağ'ın hangisine bağlanacağıyla ilgili olarak Ermenistan ile Azerbaycan arasında çıkan savaş; Güney Osetya'nın statüsü ile ilgili olarak Osetler ile Gürcüler arasında çıkan çatışmalar; Abhazya'nın statüsü ile ilgili olarak Abhazya ile Gürcüstan arasında çıkan savaş ve Çeçenlerin Rusya Federasyonu dışında kalmak için verdiği ve günümüzde de devam eden savaş...

Bütün bu çatışmalar sonucu on binlerce insan hayatını kaybetti ve yüz binlerce insan da mülteci durumuna düştü. Kafkasya'nın birçok yerinde demografik yapı çok kısa bir sürede değişti.

Özellikle Abhazya- Gürcüstan Savaşı yalnızca Kafkasya'daki diğer etnik gruplarla Gürcüler arasında etkisini uzunca bir süre sürdürecek bir husumete yol açmakla kalmadı, aynı zamanda Türkiye'de yaşayan Kafkasya kökenliler arasında da anlamsız bir saflaşmaya sebep oldu. Aradan beş yılı aşkın bir zaman geçmiş olmasına raımen, Abhazya-Gürcüstan Savaşı'nın Türkiye'deki tarafları Abhazya konusunu sağlıklı olarak değerlendirememiş ve ilk günkü sorgulanmamış duruşlarını bugüne kadar korumuşlardır.

Yalnızca Abhazya-Gürcüstan Savaşı'nın Türkiye'deki tarafları değil, Kafkasya'daki diğer çatışmaların tarafları da, Kafkasya'da yaşanan kanlı olayları objektif olarak değerlendirmemişler ve kendi taraflarının "haklılığını" ispatlamaya girişmişlerdir.

Sovyetler Birliği yönetiminin " özerk cumhuriyet" veya "özerk bölge" statüsünde yapılandırarak "kültürel haklar" verdiği veya yalnızca "kültürel haklar" verdiği etnik gruplardan bazılarını "natsiya" ve bazılarını da "narodnost" olarak sınıflandırması Sovyet etnografi teorisinin tuhaflığını ortaya çıkarmaktadır.

"Var sayılan" sayıca daha az etnik gruplar açısından bugün üzerinde durulması gereken "resmi dil" statüsündeki anadillerin durumudur.Bu, sayıca daha az etnik grupların, Sovyet yönetimi tarafından "tanındıkları an"dan başlamak üzere Sovyetler Birliği'nin yıkılışına kadar zaman içinde anadilleri nasıl bir gelişim izlemiştir? "Resmi dil" statüsündeki bu diller, izleyen yıllara göre hangi noktadan hangi noktaya gelmiştir?Bu, bugün yalnızca Türkiye'deki sokaktaki adamın değil, Türkiye'deki Kafkasyalı aydınların da bilgi ve ilgisi dışındadır:

Sovyetler Birliıi çözülme sürecine girdiğinde, Batı, öncelikli olarak Sovyetler Birliği'ni oluşturan 15 birlik- cumhuriyetiyle ilişkilerini geliştirmeye başladı.1991'de Sovyetler Birliği çözülünce de bu birlik - cumhuriyetlerini tanıma yoluna gitti. Günümüze kadar devam eden süreç içinde de, Sovyetler Birliği yönetiminin, bu birlik-cumhuriyetlerinin bazılarında sebep olduğu haksızlıkları önemsenmedi ve dikkate alınmadı.

Önümüzdeki günlerde Kafkasya'da hangi sebeplerden dolayı, hangi etnik gruplar arasında veya hangi etnik gruplarla hangi otoriteler arasında, hangi çatışmanın ne zaman patlak vereceği önceden kestirmek oldukça zor. Ancak Sovyetler Birliği yönetiminin milliyetler politikasının patlamaya hazır bir "barut fıçısı" haline getirdiği Kafkasya'da önümüzdeki günlerde de yeni çatışmaların patlak vereceğini kestirmek için kahin olmak gerekmemektedir.

KAYNAKLAR:

"Abhazya Parlamentosu'nun açıklaması", Kafkasya Yazıları, sayı 6, ılkbahar 1999.
*Acaristan Özerk Cumhuriyeti* , "Batum ve Havalisi Kültür Derneği", ıznik, tarihsiz.
"Ahıska Türkleri'nin Sürgünüyle ılgili Bir Belge", Kafkasya Gerçeği, sayı 10, Ekim 1992.
*Ali ıhsan Aksamaz* "Haydi Türkiye Demokratikleşmeye..." Yeni Kafkasya, Temmuz, 1994.
*Yura G. Argun*, "Abhazya'da Yaşam ve Kültür", Nart Yayıncılık, ıstanbul , 1990.
*ısmail Avcı Bucaklişi*, "...Hasan Helimişi", Kafkasya Yazıları, sayı 7, Sonbahar, 1999.
*ısmail Avcı Bucaklişi*, "Lazuri Nena/Laz dili",Mjora, sayı 1, Kış 2000.
*Hüseyin Demirel*, "Kafkasya'da Neler Oluyor?",Bir Adım, sayı 1, Haziran, 1999.
*Aydın O. Erkan* ,"Tarih Boyunca Kafkasya" ,Çiviyazıları, ıstanbul,1999.
*Hayri Ersoy*, "Abazalar (Abhazlar) Üzerine Tarihçe", Kafkasya Yazıları, sayı 1, ılkbahar , 1997.
*Dr. Vasfi Güsar, Cevdet Hapi, Rahmi Tuna, ızzet Aydemir, Orhan Alparslan, Yaşar Baı*," Kafkasya Üzerine Beş Konferans", Kültür Derneıi, ıstanbul, 1977.
*B. George Hewitt*, "Çeçenler ve Komşuları", Birikim, sayı 78, Ekim, 1995.
*B.George Hewitt*,"Güney Kafkasya ve Megrel-Lazların Kültürel Hakları", Birikim, sayı 85, Mayıs, 1996.
*B.George Hewitt*,"Diller Daıı: Kafkasya" , Tarih ve Toplum, sayı 189, Eylül, 1999.
*N.S.Kruşçev*, "Kongre Gizli Raporu", Pencere Yayınları, ıstanbul, 1991.
*J.Stalin*," Marksizm ve Ulusal Sorun ve Sömürge Sorunu", Sol Yayınları, Ankara, 1994.
M. Agtzidis, "The Persecution of Pontic Greeks in the Soviet Union", Journal of Refugee Studies, Vol. 4, no:4, 1991.
*Ronald Wixman*," Language Aspects of Ethnic Patterns/Processes in the North Caucasus". The University of Chicago, ıllionis, 1980.
*Ronald Wixman*, "The People of the USSR", Michigan, 1984.
***
aksamaz@gmail.com

* "Tarih ve Toplum" (Aylık Ansiklopedik Dergi) Temmuz 2000 (Cilt 34, Sayı 199), ıletişim Yayınları, ıstanbul. (Not: Ayrıca 5 şema ve açıklaması için bakınız : DOıU KARADENıZ ' DE RESMı ıDEOLOJıLER KUşATMASı"

http://www.nadirkitap.com/dogu-karadeniz-de-resmi-ideolojiler-kusatmasi-ali-ihsan-aksamaz-kitap156322.html)

http://www.netkitap.com/kitap/46765/dogu_karadeniz_de_resmi_ideolojiler_kusatmasi.htm

Etiketler:
bugünkü kafkasya anlama klavuzu

YORUMLAR
Yorum yapmak için giriş yapın...

MIZAGE DERGİ YÖNETİCİLERİ KAYSERİ'DE
KARAÇAY-BALKAR KÜLTÜR VE YARDIMLAŞMA DERNEĞİ 13. GENEL KURULU.
AYŞE & HAKAN EKER GELİN ALMA
ÇAĞDAŞ SANATLAR MÜZESİ'NDE MIZIKA DİNLETİSİ
ESKİŞEHİR KUZEY KAFKAS KÜLTÜR VE DAYANIŞMA DERNEĞİ CİHAN ERTOK İLE DEVAM DEDİ
ESKİŞEHİR KUZEY KAFKAS KÜLTÜR VE DAYANIŞMA DERNEĞİ GENEL KURULUNU YAPTI.
KAFKASYA UÇUŞLARI BAŞLADI
ARDA ARGUN'A LEON NİŞANI
ADİGE MİLLİ KIYAFET GÜNÜ KUTLANDI
KAFDAV YAYINCILIK ESKİŞEHİR KİTAP FUARINDA
/ 599>

EN ÇOK OKUNANLAR
Kayıtlı başka haber bulunmamaktadır