Thamade Ayhabı Kimdir?
Thamade Ayhabı Kimdir?. Thamade kendisine verilecek görev ya da görevlerin gerektireceği özellikleri taşımak koşuluyla, toplum ya da topluluk ya da onların temsilcileri tarafından belirli bir görevi yerine getirmek üzere görevlendirilen, belirli bir misyon ve statüyü belirli süreyle taşımak üzere seçilen kimsedir. Nitekim ADİGE XABZE’ ye göre de böyledir. Burada çok önemli bir noktaya değinmek zorundayız. Thamade ile NEXUJ belirli görevde, zamanda, kişide örtüşebilir. AncakThamade hiçbir zaman nexuj, nexuj da Thamade değildir. Bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır. Bu şekilde seçilmiş yada atanmış olan Thamade üzerine almış olduğu görevi tam yetkili olarak yerine getirmek zorundadır. Burada kendisini seçen kişilere ya da kurullara karşı tam sorumluluk altında olduğunu düşünerek tam yetki ile görevini yerine getirir. Gorevin sınırları içinde hiçbir yetki kısıtlamasıyoktur. Bir diğer önemli konu da yaşlılıkla thamade’nin özdeşleştirilmesidir. Bilindiği üzere Adige kültürü hiçbir zaman yazılı olarak toplanmamış, yazılı biçime getirilmemiştir. Tersine sözlüve uygulamalı olarak kuşaktan kuşağa süregelmiştir. Bu durumda yaşın ilerlemesine paralel olarak bilgi ve deneyimin artmasına neden olmuştur. Bir yabancı yazarın dediği gibi Adige thamadeleri kendilerini propoganda veya para ile kanıtlamamışlar, pratikte gerçekleştirdikleri eylemlerle bu ünvanı hak etmişlerdir. Bunun içindir ki yaşla thamadelik çoğunlukla örtüşmüştür. Ancak temel kural bu iki kavramın ayrı olduğudur. Nitekim belirli thamadeler için yaş hiçbir şekilde aranmamıştır. Thamadeğe- thamadelik Adige Xabze toplumunda thamaadelik hem kavram olarak, hem de kurumsal olarak oluşmuş ve toplumsal düzenimizde bir statü olarak yerini almıştır. Bu kavramın toplumsal yapıda yer alması çok eski zamanlarda başlamıştır.
Kimler thamade olabilir?
Seçici kurul görevin niteliklerini taşıyan herkesi thamade olarak seçebilir. Thamade seçilebilmek için:
1- Akıl ve anlayış sahibi olmalıdır
2- Fizikisel ve zihinsel engeli bulunmamalıdır.
3- üzerine almış olduğu görevin bilincinde ve bilgisinde olmalıdır.
4- Kişisel olarak yeterli deneyim ve birikime sahip olmalıdır.
5- Üzerine almış olduğu görevi başarabilecek yetenekte olmalıdır.
6- Duygu ve düşüncelerini ifade edebilme ve ikna yeteneğine sahip olmalıdır.
7- Suçlu ve toplumsal yaşama ters düşen bir aileden gelmemelidir.
8- Kendisi toplumun gözünde davranışları ve sözleri ile güvenilir ve inanılır kimse olmalıdır. Bunların dışında Adige olması, konuk olmaması gibi ayrıntılı özellikler de vardır. Adige Xabze kesin olarak bu özellikleri arar. Çok öncelerde bazı Adige gruplarında feodalitenin güçlü olduğu dönemlerde seçilen thamadeler genellikle asil olan aile ve kişilerden seçilmişlerdir. Hatta thamadelik yerleşmiş bir kural gibi asil ailelerin tekelinde kalmıştır. Günümüzde bu anlayış hem Kafkasya'da hem de diasporada değişmiştir.
Nasıl thamade olunur?
Thamadenin seçilmesi ya da görevlendirilmesiyle thamade olunur. Bu seçimlere ilk dönemde topluluğun her bireyi katılmıştır. Ancak toplulukların gelişmesi ve sayısal olarak çoğalması gibi olguların ortaya çıkmasıyla halkın tümünün katılımı yavaş yavaş delegelerin katılımına dönüşmüştür. Thamade çeşitleri bu açıdan sınıflandırılmıştır. Thamade olabilmek için her şeyden önce kişisel olarak yukarıda saydığımız bu özellikleri taşımak gerekir.
Thamade toplum içerisinde kendisini tavır ve davranışlarıyla belli eder. Buna örnek verecek olursak:
1- Öncelikle taşıması gereken özellikleri ve yetenekleri seçildikten sonra da görevi sona erinceye kadar taşımaya devam eder.
2- Yemek yemesinden giyimine, adım atışından konuşmasına, oturmasından kalkışına kadar her türlü davranışına azami derecede dikkat eder.
3- Beraberinde olan kişilerin maddi-manevi görevi süresince gereksinimlerini karşılar.
4- Xabze’yi ve kurallarını iyi analiz eder.
5- Bütün bu görevleri yerine getirirken alçak gönüllü ancak hareket ve davranışlarıile saygınlığı yaratabilen bir yapıda olmak durumundadır.
Thamade, kendisini seçen ya da görevlendiren kişilerin ya da kurulların istek ve direktiflerini yerine getirmekle yükümlüdür. Görevi bitirdiğini geleneklere uygun olarak teslim edinceye kadar da onlara karşı sorumludur. Doğaldır ki,thamadenin bu sorumluluğu yalnız onlara karşı değil görevde bulunduğu sürece ilgili olan herkese karşı devam eder. Bu sorumluluğa karşılık, thamade görevi boyunca tam yetkilidir. Çok ciddi olaylar çıkmadıkça azledilemez. Şikayetçi olan şikayetini thamadeyi seçen ya da görevlendiren kuruma bildirir.Görevi bittiğinde bu şikayet yerinde görülürse thamade’nin yargılanması durumu olabilir.
Thamade neden seçilir?
Sorunlara bağlı olarak thamade sınıflaması; toplumumuzun geçmişine baktığımız zaman açıkça görebileceğimiz gibi Adige toplumu kendilerini Xabze denilen kurullarla ve seçilmiş ya da görevlendirilmiş veya doğal olarak bu statüyü taşıma hakkını kazanmış olan thamadeler aracılığıyla yönetilmiştir. Bunun tersi tezlerin tarihi gerçeklerle ilgisi yoktur, olamaz.
Durum böyle olunca, her toplumda olduğu gibi Adige toplumunda da gerektikçe, gereksinim duyuldukça kural konulmuş, bu kuralları uygulayarak toplumu yönetecek ya da oluşan sorunları çözecek olan kişi ve kişileri de seçmiş ya da görevlendirmiştir. Bu genel kurala bağlı olarak sorunları ve thamadelikleri şu ana başlıklarda sınıflandırabiliriz:
1- Yönetim ile ilgili sorun ve thamadelikler:
a) Savaşla ilgili olarak seçilen thamadelikler.
b) Xabze Yapımı ve yorumuyla ilgili olarak seçilen thamadeler.
c) Yönetmekle (yürütme) ilgili olarak seçilen thamadeler.
d) Yargılama için seçilen thamadeler.
e) Diplomasi için seçilen thamadeler.
f) Barış toplantıları için seçilen thamadeler.,
2- Sosyal yaşamın düzenlenmesi için:
a) Her türlü düğün yönetimi için seçilen thamadeler,
b) Gelin getirme (nisaşe)için seçilen thamadeler.
c) Cenaze töreni için seçilen thamadeler.
d) Sofra yönetimi için seçilen thamadeler.
e) Yolculuk için seçilen thamadeler.
f) Konuğun ağırlanması için seçilen thamadeler.
g) Her türlü iş ve imece toplantıları için seçilen thamadeler.
3- Sorunun lokal olup olmamasına göre ya da sorunun gerektirdiği hiyerarşi gereği seçilen thamadeler.
